ปวดหลัง ปวดกล้ามเนื้อ และความผิดปกติของอวัยวะภายใน: อาการใกล้ตัวที่ไม่ควรมองข้าม

อาการปวดหลัง ปวดกล้ามเนื้อ หรืออาการปวดร้าวต่าง ๆ เป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อยในคนทุกช่วงวัย บางรายมีสาเหตุจากการใช้งานร่างกายผิดท่า หรือกล้ามเนื้ออักเสบเพียงเล็กน้อย แต่อีกหลายกรณีอาจเกิดจากความผิดปกติของกระดูกสันหลัง ระบบประสาท หรืออวัยวะภายใน ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการวินิจฉัยอย่างถูกต้องและรักษาอย่างเหมาะสม บทความนี้จะสรุปสาเหตุที่พบบ่อย แนวทางการคัดกรอง และการดูแลรักษาตามข้อมูลจากโรงพยาบาลศรีสวรรค์

---

สาเหตุของอาการปวดหลังและกล้ามเนื้อที่พบบ่อย

1. กล้ามเนื้ออักเสบหรือกล้ามเนื้อเกร็ง (Muscle Strain / Sprain)

เกิดจากการใช้งานกล้ามเนื้อหนักเกินไป ยกของหนักผิดท่า หรืออยู่ในท่าทางเดิมเป็นเวลานาน เช่น นั่งทำงานหน้าคอมพิวเตอร์เป็นเวลาหลายชั่วโมง ส่งผลให้กล้ามเนื้อเกิดการตึงตัว เจ็บ และอักเสบ

อาการที่พบได้

• ปวดตึงบริเวณหลัง คอ หรือไหล่
• ปวดเมื่อเคลื่อนไหว
• คลำแล้วเจ็บเฉพาะจุด

---

2. หมอนรองกระดูกเคลื่อนหรือกดทับเส้นประสาท (Herniated Disc)

เกิดจากหมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อนออกจากตำแหน่งปกติ และไปกดทับเส้นประสาท ทำให้เกิดอาการปวดร้าวลงแขนหรือขา

อาการสำคัญ

• ปวดหลังร้าวลงขา
• ชา แขนขาอ่อนแรง
• ปวดมากเวลาไอหรือจาม

---

3. กระดูกสันหลังเสื่อมหรือเคลื่อน (Degenerative / Spondylolisthesis)

พบได้บ่อยในผู้สูงอายุหรือผู้ที่ใช้งานหลังหนักเป็นเวลานาน ทำให้กระดูกสันหลังเสื่อมสภาพหรือเคลื่อนจากตำแหน่งปกติ

อาการที่พบ

• ปวดหลังเรื้อรัง
• หลังแข็งตึงตอนเช้า
• เดินนานแล้วปวดมากขึ้น

---

4. ช่องกระดูกสันหลังตีบ (Spinal Stenosis)

เป็นภาวะที่ช่องทางเดินของเส้นประสาทในกระดูกสันหลังแคบลง ทำให้เกิดการกดทับเส้นประสาท

อาการ

• ปวดร้าวลงขา
• ชา แขนขาอ่อนแรง
• เดินได้นานลดลง ต้องหยุดพักบ่อย

---

ความผิดปกติของอวัยวะภายในที่อาจทำให้เกิดอาการปวดหลัง

ในบางกรณี อาการปวดหลังไม่ได้มีสาเหตุมาจากกระดูกหรือกล้ามเนื้อเท่านั้น แต่ยังอาจสัมพันธ์กับความผิดปกติของอวัยวะภายใน ได้แก่

• นิ่วในไต หรือกรวยไตอักเสบ ทำให้ปวดหลังด้านข้างร่วมกับปัสสาวะแสบขัด
• มดลูกโต ถุงน้ำรังไข่ หรือเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ อาจทำให้ปวดหลังส่วนล่างเรื้อรัง
• ต่อมลูกหมากโต ทำให้ปวดหลังร่วมกับปัสสาวะผิดปกติ
• โรคตับอ่อนอักเสบ หรือหลอดเลือดใหญ่ในช่องท้องโป่งพอง (AAA) อาจทำให้ปวดร้าวไปยังแผ่นหลังได้ ซึ่งเป็นภาวะที่อันตรายและต้องได้รับการรักษาเร่งด่วน

---

ระบบประสาทและสาเหตุของอาการปวดจากเส้นประสาท

อาการปวด ชา หรืออ่อนแรงบางกรณีมีสาเหตุมาจากความผิดปกติของระบบประสาท ได้แก่

• เส้นประสาทสันหลังถูกกดทับ
• ช่องกระดูกสันหลังตีบ
• การอักเสบของเส้นประสาท

ความผิดปกติเหล่านี้ต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์เฉพาะทางด้านระบบประสาทหรือศัลยแพทย์กระดูกสันหลัง

---

แนวทางการคัดกรองและการวินิจฉัย

โรงพยาบาลมีแนวทางในการประเมินอาการปวดหลังและภาวะผิดปกติต่าง ๆ อย่างเป็นระบบ ได้แก่

• ตรวจร่างกายโดยแพทย์เฉพาะทางด้านกระดูกและข้อ หรือระบบประสาท
• เอกซเรย์ (X-ray) หรือ MRI Spine / MRI Brain & Spine เพื่อดูสภาพหมอนรองกระดูก เส้นประสาท และโครงสร้างกระดูก
• ตรวจไฟฟ้ากล้ามเนื้อและเส้นประสาท ในกรณีที่สงสัยการทำงานของระบบประสาทผิดปกติ
• ตรวจปัสสาวะและเลือด เพื่อประเมินการทำงานของไต
• อัลตราซาวด์ช่องท้อง หรือ CT Abdomen เพื่อหาความผิดปกติของอวัยวะภายใน

---

แนวทางการรักษา

การรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรงของโรค โดยมีแนวทางหลัก ๆ ดังนี้

• การรักษาด้วยยา เพื่อลดอาการปวดและการอักเสบ
• กายภาพบำบัด เพื่อฟื้นฟูการเคลื่อนไหว เสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และลดการกลับเป็นซ้ำ
• การฉีดยาลดอักเสบเฉพาะจุด ในกรณีที่อาการปวดไม่ตอบสนองต่อการรักษาทั่วไป
• การผ่าตัด ในผู้ป่วยที่มีการกดทับเส้นประสาทรุนแรง ภาวะกระดูกสันหลังตีบขั้นรุนแรง หรือภาวะฉุกเฉินจากอวัยวะภายใน
  

---

เมื่อใดควรรีบพบแพทย์

ควรเข้ารับการตรวจทันทีหากมีอาการดังต่อไปนี้

• ปวดหลังรุนแรงมากหรือปวดเรื้อรังเกิน 1–2 สัปดาห์
• ปวดร้าวลงขา ชา แขนขาอ่อนแรง
• มีไข้ร่วมกับอาการปวดหลัง
• ปัสสาวะผิดปกติ หรือมีอาการปวดท้องร่วมด้วย
• เดินลำบาก หรือควบคุมการขับถ่ายไม่ได้