นิ่วในถุงน้ำดี

นิ่วที่อยู่ในถุงนํ้าดีเกิดจากการตกผลึกของหินปูนโคเลสเตอรอลและบิลิรูบินที่มีอยู่ในนํ้าดีส่วนสาเหตุที่ทำให้เกิดนิ่วเชื่อว่าเกี่ยวกับการติดเชื้อของทางเดินนํ้าดีและความไม่สมดุลของส่วนประกอบในนํ้าดีการตกผลึกของสารเหล่านี้อาจทำให้เกิดเป็นก้อนนิ่วเพียงก้อนเดียวหรือก้อนเล็กๆหลายๆก้อนก็ได้คนที่มีระดับโคเลสเตอรอลในเลือดสูงหญิงที่มีบุตรแล้วผู้ป่วยที่เป็นเบาหวานโรคธาลัสซีเมียโลหิตจางจากเม็ดเลือดแดงแตกมีโอกาสเป็นนิ่วในถุงน้ำดีมากกว่าคนทั่วไป มักพบในคนอายุมากกว่า 40 ปีขึ้นไปพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชายหากปล่อยไว้อาจกลายเป็นโรคถุงนํ้าดีอักเสบได้

อาการ 

อาจมีอาการหรือไม่มีอาการแสดงของโรคก็ได้ 

ไม่มีอาการ: นิ่วในถุงนํ้าดีส่วนใหญ่จะไม่แสดงอาการผิดปกติให้เห็นแต่อย่างใดและมักจะตรวจพบโดยบังเอิญจากการตรวจร่างกายด้วยโรคอื่น 

มีอาการ: ในรายที่ก้อนนิ่วเคลื่อนไปอุดในท่อส่งนํ้าดีจะมีอาการแสดงดังนี้ 

1. ท้องอืดแน่นท้อง (Dyspepsia):โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังรับประทานอาหารมันซึ่งอาการแบบนี้อาจเกิดจากโรคระบบทางเดินอาหารอื่นเช่นโรคกระเพาะอาหารหรือโรคของลำไส้ใหญ่ก็ได้ 

2. ปวดเสียดท้อง (Biliary colic): อาการปวดท้องบริเวณใต้ชายโครงขวาหรือลิ้นปี่ซึ่งมักเป็นหลังรับประทานอาหารมันแต่อาการอาจเป็นอยู่นานหลายชั่วโมงแล้วค่อยกลับเป็นปกติอาจร้าวไปสะบักขวาหรือที่หลัง 

3. ถุงนํ้าดีอักเสบเฉียบพลัน: จะมีอาการปวดท้องบริเวณชายโครงขวามากขึ้นและมีการตรวจพบการกดเจ็บบริเวณนี้ร่วมกับมีไข้และอาจมีอาการคลื่นไส้อาเจียนด้วย 

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น

1. ถุงนํ้าดีอักเสบในรายที่มีการติดเชื้อแบคทีเรียทำให้เกิดการอักเสบของถุงนํ้าดีเฉียบพลัน 

อาการ 

ไข้สูงหนาวสั่นปวดตรงบริเวณใต้ลิ้นปี่หรือใต้ชายโครงขวาคลื่นไส้อาเจียนในรายที่เป็นถุงน้ำดีอักเสบเรื้อรังอาจมีอาการปวดตรงใต้ลิ้นปี่หรือใต้ชายโครงขวาคลื่นไส้อาเจียนเป็นๆหายๆเรื้อรังคล้ายอาการของอาหารไม่ย่อยโดยมากจะมีอาการปวดบิดเป็นพักๆแบบเดียวกับอาการปวดของนิ่วในถุงน้ำดีการตรวจร่างกายมักไม่พบความผิดปกติชัดเจนยกเว้นในบางรายอาจมีอาการกดเจ็บตรงใต้ชายโครงขวาเล็กน้อย 

2. นิ่วในท่อนํ้าดีอาจหลุดมาจากถุงนํ้าดีมาอุดตันในท่อนํ้าดีหรือเกิดบริเวณท่อนํ้าดีเอง

อาการ 

ทำให้เกิดอาการตัวเหลืองตาเหลืองไข้สูงหนาวสั่นปวดท้องชายโครงขวาถ้าเป็นมากจะมีความดันเลือดตํ่า 

3. ตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันเชื่อว่าเกิดจากการที่นิ่วในท่อนํ้าดีไปอุดรูเปิดของท่อตับอ่อนชั่วเวลาหนึ่งทำให้เกิดการอักเสบของตับอ่อน 

อาการ 

ปวดท้องอย่างรุนแรงบริเวณลิ้นปี่ หรือ ทั่วทั้งท้องอาจมีอาการปวดร้าวไปหลัง อาเจียน, มีไข้ 

4. ลำไส้อุดตันนิ่วในถุงนํ้าดีอาจหลุดเข้าไปลำไส้แล้วเกิดการอุดตัน 

อาการ 

คลื่นไส้อาเจียนท้องอืดปวดท้องเป็นพักๆทั่วๆไม่ถ่ายอุจจาระไม่ผายลม 

การรักษา 

1. ผู้ป่วยที่เป็นนิ่วในถุงนํ้าดีที่ยังไม่มีอาการแสดงอะไร (แต่บังเอิญตรวจพบขณะที่ตรวจรักษาโรคอื่น) ไม่จำเป็นต้องรีบทำผ่าตัดสามารถรอจนเมื่อเริ่มมีอาการปวดท้องจึงค่อยรับการผ่าตัดและควรมีการติดตามด้วยอัลตราซาวด์เป็นระยะ 

2.นิ่วในถุงนํ้าดีที่มีอาการหรือมีภาวะแทรกซ้อนแล้วควรได้รับการผ่าตัด 

3.ในกรณีที่มีการอักเสบของถุงนํ้าดีจะให้ยาปฏิชีวนะควบคุมอาการก่อนจึงจะทำการผ่าตัดหากไม่มีอาการส่วนใหญ่จะไม่ต้องผ่าตัดเพราะอาจไม่มีอาการเลยตลอดชีวิต 

การผ่าตัดเอาถุงนํ้าดีออกในปัจจุบันมีวิธีการผ่าตัดโดยเจาะเป็นรูที่หน้าท้องและใช้กล้องส่องผ่านรูเข้าไปผ่าตัดสามารถกลับบ้านภายใน 1-2 วันและมีแผลเพียงเล็กน้อยเท่านั้น 

4. หากมีภาวะนิ่วในท่อนํ้าดี ตับอ่อนอักเสบ หรือ ลำไส้อุดตัน จำเป็นต้องได้รับการรักษาเฉพาะด้านร่วมด้วยกับการผ่าตัดถุงนํ้าดี 

การผ่าตัดนิ่วในถุงน้ำดีผ่านกล้อง (Laparoscopic Cholecystectomy)

การผ่าตัดถุงน้ำดีผ่านกล้องเป็น วิธีมาตรฐาน ในการรักษาโรคของถุงน้ำดีในปัจจุบัน โดยใช้เทคโนโลยีการส่องกล้อง ทำให้เกิดการบาดเจ็บของกล้ามเนื้อหน้าท้องน้อยลง และฟื้นตัวได้เร็วกว่าแบบผ่าตัดเปิด ผู้ป่วยจะได้รับการดมยาสลบ (General anesthesia) โดยวิสัญญีแพทย์

ก่อนผ่าตัด ผู้ป่วยต้องงดน้ำและอาหารอย่างน้อย 6 ชั่วโมง พร้อมตรวจร่างกายและตรวจทางห้องปฏิบัติการเพื่อให้มั่นใจว่าร่างกายแข็งแรงเพียงพอสำหรับการดมยาสลบ

การดูแลหลังผ่าตัด

การผ่าตัดถุงน้ำดีผ่านกล้องช่วยลดอาการบาดเจ็บของกล้ามเนื้อหน้าท้อง จึงทำให้ผู้ป่วยฟื้นตัวได้ค่อนข้างเร็ว หากไม่มีภาวะแทรกซ้อน ผู้ป่วยสามารถกลับบ้านได้ภายใน 1–2 วัน และพักฟื้นที่บ้านประมาณ 1 สัปดาห์จึงกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้เกือบปกติ

ในสัปดาห์แรกหลังผ่าตัดจะมีแผลขนาดเล็กที่หน้าท้อง 3–4 แผล ผู้ป่วยสามารถดูแลได้ง่าย บางรายใช้ผ้าปิดแผลกันน้ำเพื่อให้เคลื่อนไหวและอาบน้ำได้สะดวกขึ้น