ไส้ติ่งคืออะไร?

ไส้ติ่ง (Appendix) เป็นท่อขนาดเล็กที่ยื่นออกมาจากส่วนต้นของลำไส้ใหญ่บริเวณ Cecum เดิมเชื่อว่าไม่มีประโยชน์ แต่การศึกษาสมัยใหม่ชี้ว่าไส้ติ่งอาจมีบทบาทด้านภูมิคุ้มกันในระบบทางเดินอาหารบางส่วน อย่างไรก็ตาม การมีไส้ติ่งไม่ใช่สิ่งจำเป็นต่อการดำรงชีวิต เมื่อไส้ติ่งเกิดการอุดตันจากเมือก อุจจาระแข็ง เศษอาหาร หรือการติดเชื้อ จะทำให้เกิดการอักเสบและมีโอกาสแตกได้ ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการรักษาทันที

โรคไส้ติ่งอักเสบหรือไส้ตันนี้ทุกคนควรรู้จักอาการเอาไว้ เพราะอาจเกิดขึ้นได้กะทันหันโรคนี้เริ่มต้นด้วยอาการปวดท้อง ตอนแรกปวดตรงกลางสะดือ ไม่กี่ชั่วโมงต่อมาจุดปวดนี้ค่อยๆย้ายมาอยู่ที่ท้องน้อยด้านขวา ถ้าเราเอามือกดตรงส่วนนี้ของหน้าท้องจะยิ่งรู้สึกเจ็บมากขึ้นจนแทบทนไม่ได้ ผู้เป็นมักจะมีไข้ขึ้นและอาเจียนติดๆกันบางคนหยุดถ่าย แต่บางคนก็ท้องเดิน ถ้ามีอาการเช่นนี้ต้องรีบไปโรงพยาบาลให้แพทย์เขาตรวจดูทันที เพราะถ้าไส้ติ่งอักเสบจริงจะต้องทำการผ่าตัดก่อนที่ไส้ติ่งจะทะลุแตกในท้องและเป็นอันตรายต่อชีวิต 

ไส้ติ่งอักเสบเป็นโรคที่พบได้บ่อยที่สุดในผู้ป่วยที่มีอาการปวดท้องรุนแรงที่ต้องผ่าตัดหากพบมีอาการเจ็บปวดตรงท้องน้อยข้างขวา ควรนึกถึงโรคนี้ไว้ก่อนเสมอเป็นโรคที่พบได้บ่อยในคนทุกวัย 

อาการของไส้ติ่งอักเสบ

มักมีอาการปวดท้องมาก เริ่มแรกอาจปวดเป็นพักๆรอบสะดือคล้ายโรคกระเพาะ หรือท้องเดิน อาจจะเข้าส้วมบ่อย แต่ถ่ายไม่ออกบางคนอาจสวนด้วยยาถ่าย แต่บางคนก็อาจมีอาการท้องเดินร่วมด้วยอาการปวดถึงแม้จะกินยาแก้ปวดอะไรก็ไม่หาย ต่อมาอีก 3-4 ชั่วโมงอาการปวดจะย้ายมาที่ท้องน้อยข้างขวา ลักษณะปวดเสียดตลอดเวลา ต้องนอนนิ่งๆเคลื่อนไหวตัวจะทำให้ปวดมาก ผู้ป่วยจะมีอาการคลื่นไส้ อาเจียนและมีไข้ตํ่าๆบางคนถ้าเป็นมากต้องนอนงอขาตะแคงไปข้างหนึ่งหรือเวลาเดินต้องเดินตัวงอจึงจะรู้สึกสบายขึ้น อาการจะเป็นอยู่นับชั่วโมงถึงหลายวันบางคนอาจมีอาการปวดท้องน้อยด้านขวา โดยไม่มีอาการอื่นนำมาก่อนเลยก็ได้ในเด็กประวัติอาการอาจไม่แน่นอน 

อาการที่พบได้บ่อย ได้แก่

• ปวดท้องเริ่มจากกลางท้องแล้วย้ายมาที่ขวาล่าง
• ปวดจุดเดียวชัดเจนเมื่อกด (Localized tenderness)
• ไข้ต่ำถึงปานกลาง  (37.5 – 38℃) บางคนอาจไม่มีไข้ 
• ลิ้นเป็นฝ้าหนา
• เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน
• เดินหลังงอเพราะปวดท้องมาก

เมื่อไหร่ควรมาพบแพทย์ทันที

• ปวดท้องขวาล่างมากขึ้นเรื่อย ๆ
• มีไข้เกิน 38°C
• คลื่นไส้ อาเจียนไม่หยุด
• เด็ก ผู้สูงอายุ และหญิงตั้งครรภ์ที่มีอาการปวดท้องไม่ทราบสาเหตุ

กดเจ็บตรงท้องน้อยข้างขวา โดยเฉพาะตรงจุดไส้ติ่งหรือจุดแม็กเบอร์เนย์ ถ้าใช้มือค่อยๆ กดตรงนั้นบริเวณลึกๆแล้วปล่อยมือทันทีให้ผนังหน้าท้องกระเด้งกลับ ผู้ป่วยจะรู้สึกเจ็บมาก เรียกว่าอาการกดปล่อยแล้วเจ็บ (Rebound Tenderness) ถ้าไส้ติ่งแตกจะมีอาการปวดเจ็บทั่วบริเวณท้องน้อย ท้องแข็ง อาจคลำได้ก้อน และไข้สูง 

การตรวจวินิจฉัย

แพทย์จะทำการประเมินดังต่อไปนี้:

1. ตรวจร่างกาย คลำท้องเพื่อหาตำแหน่งที่กดเจ็บ จุดกดเจ็บเฉพาะที่ หรืออาการสะดุ้งเมื่อปล่อยมือ (Rebound tenderness)

2. ตรวจเลือด CBC เพื่อดูระดับเม็ดเลือดขาว ซึ่งมักสูงขึ้นเมื่อมีการอักเสบ

3. ตรวจด้วยภาพ

• Ultrasound เหมาะกับเด็กและหญิงตั้งครรภ์
• CT Scan
  เหมาะกับผู้ป่วยที่อาการไม่จำเพาะหรือมีภาวะแทรกซ้อนต้องสงสัย

แนวทางการรักษาไส้ติ่งอักเสบ

1. การผ่าตัดไส้ติ่ง (Appendectomy)

เป็นมาตรฐานการรักษาที่ได้ผลที่สุด โดยเฉพาะการผ่าตัดผ่านกล้อง ซึ่งมีข้อดีคือ

• แผลเล็ก ฟื้นตัวเร็ว
• ลดการติดเชื้อบริเวณแผล
• ลดระยะเวลานอนโรงพยาบาล
• เหมาะกับผู้ป่วยเกือบทุกกลุ่ม

2. การรักษาด้วยยา

ใช้ในผู้ป่วยบางรายที่การอักเสบไม่รุนแรง หรือมีข้อจำกัดในการผ่าตัด อย่างไรก็ตาม โอกาสกลับมาเป็นซ้ำค่อนข้างสูง และต้องติดตามอาการใกล้ชิด

การดูแลหลังผ่าตัด

เพื่อให้ฟื้นตัวเร็วและลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน:

ดูแลแผล

• รักษาแผลให้แห้ง ห้ามแผลโดนน้ำจนกว่าแผลปิดสนิท
• หากมีอาการแดง บวม ร้อน เจ็บมาก หรือมีน้ำซึมให้มาตรวจทันที

การใช้ชีวิตประจำวัน

• เดินได้ภายใน 1 วันหลังผ่าตัด
• หลีกเลี่ยงยกของหนัก 2–4 สัปดาห์
• อาหารอ่อน 1–2 วันแรก แล้วกลับมารับประทานอาหารปกติได้

อาการที่ควรมาตรวจซ้ำ

• ไข้สูง
• ปวดท้องมากขึ้น
• แผลแดงหรือมีน้ำไหล

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจพบ

• ติดเชื้อบริเวณแผล
• ฝีในช่องท้อง
• พังผืดในช่องท้องทำให้เกิดอาการลำไส้อุดตันในอนาคต

การตรวจวินิจฉัยและรักษาอย่างรวดเร็วสามารถลดความเสี่ยงเหล่านี้ได้อย่างมาก