แผลในกระเพาะอาหาร (Gastric Ulcer): อาการ การป้องกัน และการรักษา

วันที่เผยแพร่: 20 มีนาคม 2568

แผลในกระเพาะอาหาร (Gastric Ulcer): อาการ การป้องกัน และการรักษา

แผลในกระเพาะอาหารคืออะไร?

แผลในกระเพาะอาหาร หรือที่เรียกทางการแพทย์ว่า โรคแผลเปปติก (Peptic Ulcer Disease) เป็นแผลที่เกิดขึ้นบริเวณเยื่อบุกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้น เมื่อชั้นเยื่อบุถูกทำลายจากกรดในกระเพาะอาหารหรือเอนไซม์ย่อยอาหาร ทำให้เกิดแผลที่อาจมีขนาดตั้งแต่เล็กจนถึงใหญ่หลายเซนติเมตร

แผลในกระเพาะอาหารแบ่งเป็น 2 ประเภทหลัก:

แผลในกระเพาะอาหาร (Gastric Ulcer) - เกิดในกระเพาะอาหาร

แผลในลำไส้เล็กส่วนต้น (Duodenal Ulcer) - เกิดในลำไส้เล็กส่วนต้น (ดูโอดีนัม)

สาเหตุของแผลในกระเพาะอาหาร

สาเหตุหลักของการเกิดแผลในกระเพาะอาหารมีดังนี้:

1. การติดเชื้อแบคทีเรีย H. pylori

เชื้อเฮลิโคแบคเตอร์ ไพโลไร (Helicobacter pylori หรือ H. pylori) เป็นสาเหตุหลักที่พบได้มากถึง 60-70% ของผู้ป่วยแผลในกระเพาะอาหาร เชื้อแบคทีเรียนี้สามารถอาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เป็นกรดสูงในกระเพาะอาหาร และทำให้เกิดการอักเสบของเยื่อบุกระเพาะอาหาร

2. การใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs

ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drugs หรือ NSAIDs) เช่น แอสไพริน ไอบูโพรเฟน นาโพรเซน และ ไดโคลฟีแนค สามารถทำลายเยื่อบุกระเพาะอาหารและลำไส้เล็กส่วนต้น ซึ่งเป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยรองจากการติดเชื้อ H. pylori

3. ปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ

ความเครียด - ความเครียดสูงอาจกระตุ้นให้กระเพาะอาหารผลิตกรดมากขึ้น

การสูบบุหรี่ - สารพิษในบุหรี่ทำลายเยื่อบุกระเพาะอาหาร

การดื่มแอลกอฮอล์ - ระคายเคืองเยื่อบุกระเพาะอาหารโดยตรง

ประวัติครอบครัว - มีญาติสายตรงเป็นแผลในกระเพาะอาหาร

อายุที่มากขึ้น - ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงมากกว่า

การใช้ยาสเตียรอยด์ - อาจเพิ่มความเสี่ยงโดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับ NSAIDs

การรักษาด้วยรังสี - อาจทำให้เยื่อบุกระเพาะอาหารเสียหาย

อาการของแผลในกระเพาะอาหาร

อาการที่พบบ่อยในผู้ป่วยโรคแผลในกระเพาะอาหาร ได้แก่:

อาการที่พบบ่อย

ปวดท้องบริเวณใต้ลิ้นปี่ - อาการปวดมักมีลักษณะปวดแสบ ปวดจุก หรือปวดเหมือนถูกบีบ

ปวดท้องเวลาท้องว่าง - อาการปวดมักจะดีขึ้นเมื่อรับประทานอาหาร

ปวดท้องกลางดึก - อาการปวดอาจทำให้ตื่นนอนในช่วงกลางคืน

ปวดท้องที่เป็นๆ หายๆ - อาการปวดอาจเป็นหลายวันหรือหลายสัปดาห์ แล้วหายไป

เรอเปรี้ยว - การมีกรดไหลย้อนขึ้นมาที่หลอดอาหาร

ท้องอืด แน่นท้อง - รู้สึกอึดอัดที่บริเวณช่องท้อง

คลื่นไส้ อาเจียน - อาจมีอาการคลื่นไส้หรืออาเจียนร่วมด้วย

เบื่ออาหาร น้ำหนักลด - รับประทานอาหารได้น้อยลง

อาการที่บ่งชี้ถึงภาวะแทรกซ้อน

อาเจียนเป็นเลือด - อาเจียนออกมาเป็นเลือดสีแดงสด หรือสีดำคล้ายกากกาแฟ

อุจจาระสีดำ - อุจจาระมีสีดำคล้ายน้ำมันดิน (melena)

เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย - อาจเกิดจากภาวะโลหิตจาง

เจ็บหน้าอกอย่างรุนแรง - อาจเกิดจากแผลทะลุ

ปวดท้องรุนแรงที่เกิดขึ้นทันที - อาจเกิดจากแผลทะลุผ่านผนังกระเพาะอาหาร

ภาวะแทรกซ้อนของแผลในกระเพาะอาหาร

หากไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสม แผลในกระเพาะอาหารอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้:

เลือดออกในทางเดินอาหาร - แผลที่ลึกใหญ่จนถึงหลอดเลือดทำให้เกิดเลือดออกในทางเดินอาหาร

แผลทะลุ - แผลที่ใหญ่มากทะลุผนังกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้น ทำให้เกิดการอักเสบที่เยื่อบุช่องท้อง

การอุดตันทางเดินอาหาร - แผลเรื้อรังที่บวมมากอาจทำให้เกิดการอุดตันทางเดินอาหาร

มะเร็งกระเพาะอาหาร - ผู้ที่มีการติดเชื้อ H. pylori มีความเสี่ยงที่จะเกิดมะเร็งกระเพาะอาหารเพิ่มขึ้น

การวินิจฉัยแผลในกระเพาะอาหาร

การวินิจฉัยแผลในกระเพาะอาหารอาศัยการตรวจร่างกายและการตรวจทางห้องปฏิบัติการ:

การตรวจทางคลินิก

ประวัติและอาการทางคลินิก - การซักประวัติเกี่ยวกับอาการ ระยะเวลา และปัจจัยกระตุ้น

การตรวจร่างกาย - การกดคลำที่บริเวณใต้ลิ้นปี่ อาจพบอาการกดเจ็บ

การตรวจทางห้องปฏิบัติการ

การส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนบน (Gastroscopy) - การตรวจที่แม่นยำที่สุด สามารถมองเห็นแผลได้โดยตรง

การตรวจหาเชื้อ H. pylori - มีหลายวิธี เช่น
- Rapid urease test - การตรวจจากชิ้นเนื้อที่ตัดจากกระเพาะอาหาร
- Urea breath test - การตรวจโดยการหายใจ
- การตรวจเลือด - หาแอนติบอดีต่อเชื้อ H. pylori
- การตรวจอุจจาระ - หาแอนติเจนของเชื้อ H. pylori