มารู้จักกับยาเบาหวาน Q&A

Q.1  ยาเบาหวาน มีกี่ประเภท และมีอะไรบ้าง ?

Q.2  การใช้ยาเบาหวานอย่างถูกวิธี มีอะไรบ้าง?

A.2  สามารถแบ่งยาออกเป็นมื้ออาหารได้ดังนี้

A.1  ยาเม็ดรับประทาน เช่น เมทฟอร์มิน (metformin) กลัยพิไซด์ (glipizide) และยาฉีดอินซูลิน

          - ยาก่อนอาหาร ได้แก่ กลัยพิไซด์ (glipizide) ไกลเบนคลาไมด์ (Glibenclamide) ยากลุ่มนี้จำเป็น
            ต้องรับประทานอาหารหลังกินยาภายในระยะเวลา 15-30 นาที เพราะยาจะเริ่มออกฤทธิ์
            หากรับประทานอาหารช้าเกินกว่านั้น อาจทำให้เกิดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำได้ 

          - ยาหลังอาหาร ได้แก่ เมทฟอร์มิน (Metformin) ไพโอกลิทาโซน (Pioglitazone) สำหรับ metformin มีผลข้างเคียง
             ที่พบบ่อยคือ คลื่นไส้ เบื่ออาหาร บ่อยครั้งจึงแนะนำให้กินพร้อมกับอาหารคำแรก ซึ่งจะช่วยลดอาการข้างเคียงได้ 

         - ยาพร้อมอาหาร ยาลดน้ำตาลกลุ่มนี้ออกฤทธิ์ขัดขวางการดูดซึมน้ำตาลจากลำไส้เล็กเข้าสู่กระแสเลือด จึงควรกิน
            พร้อมกับมื้ออาหารแนะนำให้กินพร้อมกับอาหารคำแรก ได้แก่ Acarbose Voglibose

          - ยาฉีดอินซูลิน ส่วนมากฉีดก่อนอาหาร 15-30 นาที หรือก่อนนอน ตามแพทย์สั่ง และจำเป็นต้องเก็บในตู้เย็นช่องกลาง
             ไม่ควรนำไปแช่ช่องฟรีซ หรือเก็บที่ฝาประตูเนื่องจากอุณหภูมิที่เก็บยาจะไม่คงที่

Q.3 น้ำตาลในเลือดต่ำ สาเหตุคืออะไร มีวิธีสังเกตอาการและป้องกันภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำอย่างไร ?

A.3 หากพบอาการเหล่านี้ ได้แก่ เหงื่อออก ตัวเย็น ใจสั่น กระสับกระส่าย อ่อนเพลีย เดินเซ แสดงว่ากำลังมี
        ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ 

       - สาเหตุอาจเกิดจากรับประทานอาหารน้อยเกินไป ผิดเวลา หรือช่วงระหว่างมื้อนานเกินไป รวมถึงออกกำลังกาย
          หรือทำงานมากกว่าปกติ และ การรับประทานยาเบาหวานไม่สัมพันธ์กับมื้ออาหาร

       - ถ้ามีอาการเหล่านี้ให้รีบดื่มน้ำหวาน น้ำผลไม้ หรือรับประทานของที่มีน้ำตาลผสม เช่น ลูกอม (ห้ามใช้น้ำตาลเทียม)
         นั่งพักจนอาการดีขึ้น หากมีอาการแย่ลงหรือหมดสติ ให้รีบไปโรงพยาบาลทันที   

---

 การป้องกันภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ
          - ควรพกลูกอมติดตัว
          - รับประทานหรือฉีดยาตามที่แพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด
          - รับประทานหรือฉีดยาให้สัมพันธ์กับมื้ออาหาร

Q.4 หากลืมรับประทานยาเบาหวาน ต้องทำอย่างไร ?

A.4 หากลืมรับประทานยาสามารถรับประทานทันทีที่นึกได้ (ไม่ควรเกินครึ่งชั่วโมง) แต่ถ้านึกได้ใกล้มื้อถัดไปแล้ว ควรเว้น
        ยาที่ลืมกินไป โดยไม่ต้องกินเพิ่มเป็นสองเท่าแต่สำหรับยากลุ่มที่กินก่อนอาหารหากลืมกินยา ไม่ควรนำมากินหลังอาหารแทน
        เพราะยาจะออกฤทธิ์ในช่วงที่ระดับน้ำตาลในเลือดลดต่ำลงไปแล้ว เบื้องต้นให้รับประทานยาทุกวัน สม่ำเสมอไม่ลืมหรือขาดยา
        ควบคู่กับการควบคุมอาหารสำคัญที่สุด

---

ข้อมูลยาเบาหวานรุ่นใหม่ๆ
1.กลุ่ม SGLT-2 inhibitors:ช่วยเพิ่มการกำจัดน้ำตาลออกทางปัสสาวะ 

ตัวอย่างยา : Dapagliglifozin (Forxiga®) Empagliflozin(Jardiance®)

ข้อดีของยา
          - ความเสี่ยงน้อยในการเกิดน้ำตาลต่ำ
          - ลดความเสี่ยงของภาวะหัวใจล้มเหลวหรือการเสียชีวิตจากโรคหัวใจและหลอดเลือด
          - ลดความเสี่ยงการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่ไต
          - น้ำหนักตัวลดลง 

ผลข้างเคียงที่พบได้
          - ภาวะขาดน้ำ ปัสสาวะบ่อย>> แนะนำให้ดื่มน้ำให้เพียงพอ
          - ติดเชื้อระบบสืบพันธุ์/ทางเดินปัสสาวะ >>ควรดูแลสุขอนามัยอย่างสม่ำเสมอ
          - ความดันลดลง >> ระวังการใช้ในกลุ่มผู้สูงอายุ
เหมาะกับ : ผู้ป่วยเบาหวานที่มีโรคร่วม ได้แก่ โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคหัวใจล้มเหลว โรคไตเรื้อรัง หรือโรคอ้วนรุนแรง

---

2.กลุ่ม GLP-1 analogs : ช่วยกระตุ้นการสร้างและหลั่งอินซูลินเพิ่มขึ้น มีทั้งรูปแบบยากินและฉีด

ตัวอย่าง : ยากิน> Semaglutide(Rybelsus®) และยาฉีด > Liraglutide (Saxenda®) วันละครั้ง ,Semaglutide
(Ozempic®,Wegovy®) ' สัปดาห์ละครั้งDulaglutide (Trulicity®) สัปดาห์ละครั้ง

ข้อดีของยา
          -ความเสี่ยงน้อยในการเกิดน้ำตาลต่ำ
          -ลดความเสี่ยงการเกิดภาวะหัวใจและหลอดเลือดที่รุนแรง
          -น้ำหนักตัวลดลง 
          -มีรูปแบบยาฉีดที่ออกฤทธิ์นานทำให้ไม่ต้องฉีดยาบ่อย

ผลข้างเคียงที่พบได้
คลื่นไส้ อาเจียน ถ่ายเหลว >> แนะนำให้ลดปริมาณอาหารและงดอาหารมัน
เหมาะกับ : ผู้ป่วยเบาหวานที่มีโรคร่วม ได้แก่ โรคหัวใจและหลอดเลือดหรือโรคอ้วนรุนแรง

---

3. กลุ่ม Dual GLP-1/GIP agonist:ช่วยกระตุ้นการสร้างและหลั่งอินซูลินเพิ่มขึ้น
ชะลอการเคลื่อนที่ของอาหารในกระเพาะอาหาร ทำให้รู้สึกอิ่มเร็วและนานขึ้น
ทำให้ความอยากอาหารลดลง มีรูปแบบยาฉีด

ตัวอย่าง: Tirzepatide (Mounjaro ) สัปดาห์ละครั้ง

ข้อดีของยา
          - ความเสี่ยงน้อยในการเกิดน้ำตาลต่ำ
          - น้ำหนักตัวลดลง
          - มีรูปแบบยาฉีดที่ออกฤทธิ์นานทำให้ไม่ต้องฉีดยาบ่อย

ผลข้างเคียงที่พบได้
คลื่นไส้ อาเจียน ถ่ายเหลว >> แนะนำให้ลดปริมาณอาหารและงดอาหารมัน
เหมาะกับ : ผู้ป่วยเบาหวานประเภทที่ 2 และผู้ที่มีภาวะน้ำหนักเกิน/โรคอ้วนที่ต้องการลดน้ำหนักและควบคุบคุมระดับ
น้ำตาลอย่างมีประสิทธิภาพ โดยควรใช้ร่วมกับการควบคุมอาหารและการออกกำลังกายเพื่อผลรับที่ดีและยั่งยืน